Calcaneus exostose: wanneer je hiel echt pijn doet
Calcaneusexostose is de medische naam voor een botuitgroei aan het hielbeen, een veelvoorkomende oorzaak van hielpijn. Oorzaken, symptomen en behandeling.
Door Dr. Luigi Manzi·Bijgewerkt op
Je wordt 's ochtends wakker. Je zet je voet neer. En meteen voel je die vreselijke pijn in je hiel waardoor je bijna je evenwicht verliest.
Als dat zo is, heeft u waarschijnlijk al wel eens van hielsporen gehoord. Maar laten we het duidelijk stellen: deze termen zorgen vaak voor verwarring, omdat ze in feite hetzelfde betekenen. Calcaneus exostose – dit is de technische benaming – is een van de meest voorkomende oorzaken van hielpijn die ik in mijn praktijk zie.
Voordat we verdergaan, eerst een belangrijk punt. Niet alle hielsporen zijn pijnlijk. Het klinkt misschien vreemd, maar het is echt waar. Ik heb röntgenfoto's gezien van indrukwekkende hielsporen bij patiënten die nog nooit een dag pijn hadden gehad. Ons lichaam is soms echt verbazingwekkend.
Wat zijn calcaneale exostosen precies?

Stel je het hielbeen (calcaneus) voor als een huis. Calcaneale exostose is alsof iemand een uitstulping heeft gebouwd, een klein extra 'dak'. Het is een botwoekering, een verkalking die ontstaat op de plek waar pezen en bindweefsel aan het bot vastzitten.
De plantaire hielspoor ontstaat aan de onderkant van de hiel, waar de plantaire fascia aanhecht. Dit is de meest voorkomende vorm. Daarnaast is er de posterieure hielspoor, die aan de achterkant van de hiel groeit, waar de achillespees aanhecht. Sommige patiënten hebben helaas zowel een plantaire als een posterieure hielspoor.
Het interessante is dat deze hielsporen niet van de ene op de andere dag ontstaan. Ze ontwikkelen zich langzaam, over maanden, soms jaren. Het lichaam probeert in feite een gebied te versterken dat constant aan stress is blootgesteld.
Waarom ontstaan hielsporen?

Dit is een vraag die al mijn patiënten me stellen: "Dokter, waarom ik?"
Eerlijk gezegd zijn de oorzaken van calcaneale exostose nog niet helemaal duidelijk, zelfs niet voor ons specialisten. We weten echter wel welke factoren het risico verhogen. Overgewicht is zeker een van de belangrijkste boosdoeners. Meer gewicht betekent meer belasting van de hiel en meer stress op de plantaire fascia.
Intensieve lichamelijke activiteit kan een probleem zijn, vooral op harde ondergronden. Ik heb veel hardlopers hielsporen zien ontwikkelen. Maar paradoxaal genoeg helpt een zittende levensstijl ook niet. Ons lichaam heeft beweging nodig, maar wel de juiste soort.
Onjuist schoeisel is een andere factor. Schoenen die te plat zijn en geen voetboogondersteuning bieden, kunnen de ontwikkeling van hielsporen bevorderen. En dan is er nog de leeftijd. Naarmate we ouder worden, verliezen weefsels elasticiteit en worden ze minder bestand tegen belasting.
Laten we de genetische aanleg niet vergeten. Sommige families lijken er meer aanleg voor te hebben. Als je vader of moeder problemen heeft gehad met hielpijn of plantaire fasciitis, loop je mogelijk een groter risico op het ontwikkelen van een hielspoor.
Symptomen: wanneer de pijn duidelijk merkbaar is.

Pijn is onbetwist de hoofdrolspeler. Maar de pijn is niet altijd hetzelfde voor alle patiënten.
De ochtend is het ergst. Die stekende pijn bij de eerste stap is typisch. "Het is alsof je op spijkers loopt," vertelde een patiënt me vorige week. Na een paar stappen kan de pijn afnemen, maar na langdurig zitten komt hij terug.
De pijn bij een hielspoor aan de voetzoolzijde is meestal gelokaliseerd in het midden van de hiel. Een hielspoor aan de bovenzijde van de hiel, daarentegen, kan pijn in de rug veroorzaken. Sommige patiënten met een achillespeesspoor melden ook ochtendstijfheid van de pees.
Stijfheid is een ander belangrijk symptoom. De voet voelt "vast" aan, vooral bij het naar boven buigen. In sommige gevallen kan er ook een lichte zwelling in de hielstreek zichtbaar zijn.
Hoe stel ik de diagnose hielspoor?

Wanneer een patiënt met hielpijn op mijn spreekuur komt, luister ik eerst goed. De medische geschiedenis van de patiënt is daarbij cruciaal. Daarna ga ik over tot het lichamelijk onderzoek.
Ik druk met mijn vingers op specifieke punten op de hiel. De onderste hielspoor is pijnlijk wanneer er op de middenvoet wordt gedrukt. Ik beweeg de voet in verschillende richtingen om de stijfheid te beoordelen.
Maar om zeker te zijn, is een röntgenfoto nodig. Calcaneale exostose is duidelijk zichtbaar op röntgenfoto's. Het verschijnt als een benige uitstulping, soms met een karakteristieke "snavelvorm". Echografie kan nuttig zijn om het omliggende weke weefsel te beoordelen, vooral als ik een geassocieerde plantaire fasciitis vermoed.
In sommige gevallen, wanneer de symptomen niet typisch zijn, kan ik een MRI-scan aanvragen. Dit helpt ons beter te begrijpen wat er in het weefsel aan de hand is en andere oorzaken van hielpijn uit te sluiten.
Hoe behandel je hielsporen?

Het goede nieuws? In de meeste gevallen is een exostose van het hielbeen conservatief te behandelen. Een operatie is niet nodig.
We beginnen altijd met rust en aanpassing van de activiteit. Als je elke dag op asfalt hardloopt, zul je het rustiger aan moeten doen. Het aanbrengen van ijs kan verlichting bieden, vooral na lichamelijke inspanning.
Ontstekingsremmers die je via de mond inneemt, kunnen helpen in acute fasen. Maar let op: ze bieden geen permanente oplossing. Ze zijn bedoeld om de ontsteking te verminderen, niet om de botuitgroei te laten verdwijnen.
Fysiotherapie is erg nuttig. Shockwave-therapie, Tecar-therapie en echografie zijn effectief. Fysiotherapie met specifieke rek- en strekoefeningen is essentieel. Je fysiotherapeut zal je leren hoe je de plantaire fascia en de achillespees moet rekken.
Op maat gemaakte inlegzolen kunnen een wereld van verschil maken. Een goede inlegzool verdeelt het gewicht anders, verlicht de pijn en ondersteunt de voetboog. Maar niet de inlegzolen die je in de supermarkt vindt. Je hebt inlegzolen nodig die gemaakt zijn na een grondige biomechanische analyse.
Wanneer conservatieve behandeling niet voldoende is – en het gaat hier om een klein percentage van de gevallen – kan een operatie worden overwogen. Bij deze ingreep wordt de hielspoor verwijderd en de plantaire fascia losgemaakt. Maar ik herhaal: dit lukt pas nadat alle andere behandelingen minstens 6 tot 12 maanden zijn geprobeerd.
Hoe lang duurt het voordat het geneest?

'Dokter, wanneer ben ik weer beter?' Dit is misschien wel de vraag die ik het vaakst krijg. Het eerlijke antwoord is: dat hangt ervan af.
Met de juiste behandeling voelen veel patiënten zich binnen 6-8 weken al beter. Volledig herstel kan echter enkele maanden duren. De hielspoor blijft zichtbaar op röntgenfoto's, maar veroorzaakt geen pijn meer.
Het is cruciaal om de behandeling consequent te volgen. Ik heb patiënten snel zien herstellen omdat ze alles deden wat van hen verwacht werd. Anderen hebben het probleem juist jarenlang laten voortduren omdat ze de behandeling nooit consequent hebben gevolgd.
Kunnen botuitgroeiingen worden voorkomen?

Jazeker. Voorkomen is immers altijd beter dan genezen.
Een gezond gewicht behouden is de eerste stap. Elke kilo extra legt extra druk op je hielen. Kies geschikte schoenen met goede voetboogondersteuning. Vermijd volledig platte schoenen of hoge hakken.
Als je aan sport doet, doe het dan geleidelijk. Ga niet in twee weken van bankhanger naar marathonloper. Je lichaam heeft tijd nodig om zich aan te passen. Wissel af tussen verschillende ondergronden: niet altijd asfalt, maar ook gras of zand.
Dagelijkse rek- en strekoefeningen zijn een goede investering. Een paar minuten per dag kunnen veel problemen voorkomen. En als u al last heeft gehad van hielpijn of plantaire fasciitis, negeer de symptomen dan niet. Het is beter om vaker een arts te raadplegen dan een chronisch probleem te ontwikkelen.
SmartHallux: Waar wij u kunnen helpen

Bij SmartHallux zijn we gespecialiseerd in voet- en enkelchirurgie. Dr. Luigi Manzi, die ruime ervaring heeft op dit gebied, stelt voor elke patiënt een persoonlijk behandelplan op met behulp van de modernste technieken.
Onze filosofie is om altijd eerst conservatieve oplossingen te proberen. Een operatie is de allerlaatste optie, wanneer er echt geen alternatieven meer zijn. En indien nodig gebruiken we minimaal invasieve technieken om de hersteltijd te verkorten.
Het SmartHallux- team behandelt aandoeningen zoals hallux valgus , Morton-neuroma en andere misvormingen die voetpijn veroorzaken. SmartHallux biedt uitgebreide ondersteuning gedurende het gehele behandeltraject en is een uitstekende keuze voor een effectieve behandeling op maat. Boek nu (opent in een nieuw tabblad) uw consult bij het SmartHallux-team.
Vragen die u mij vaak stelt
Dokter, hoe weet ik of ik echt een hielspoor heb?
Het meest voorkomende symptoom is hevige hielpijn bij de eerste stappen 's ochtends of na langdurig zitten. De pijn kan afnemen door beweging, maar verergert meestal na lichamelijke activiteit. Als u deze symptomen langer dan een paar weken heeft, is het raadzaam een specialist te raadplegen.
Maar is het waar dat de uitgroei kan worden opgelost?
Dit is een wijdverbreide misvatting, maar die is onjuist. Hielsporen zijn botwoekeringen; ze "verdwijnen" niet door behandeling. Wat we wel kunnen doen, is de ontsteking in het omliggende weefsel verminderen en de belasting van de voet aanpassen. Wanneer de pijn verdwijnt, is de hielspoor er nog steeds, maar veroorzaakt deze geen ongemak meer.
Moet ik echt geopereerd worden?
Absoluut niet. Een operatie is slechts in een klein percentage van de gevallen nodig, wanneer alle conservatieve therapieën na minimaal 6-12 maanden behandeling geen effect hebben gehad. De meeste patiënten met een exostose van het hielbeen herstellen zonder dat een operatie nodig is.
